Íslendingasögurnar eru flestar skrifaðar á tímabilinu 1200 - 1300. Þær segja flestar frá fólki sem lifði á árunum 900 - 1050. Reyndar hefjast þær flestar á landnámsmönnum, þ.e.a.s. atburðum sem gerðust fyrir 900.Tvær til þrjár aldir eru langur tími, einkanlega í augum nútímamanns. Allt gerist svo ógnarhratt nú á tímum. Sjálf er ég kona á besta aldri, fædd 1959, en stundum finnst mér eins og ég hafi alist upp aftur í fornöld; Ég man eftir olíulömpum og túrbínu, sveitasíma sem hringt var í með sveif, þegar ég sá sjónvarp í fyrsta sinn, þegar myndbandið var fundið upp o.s.fr. Ég tengdist umheiminum gegnum Imbu á Kópaskeri 1991, þá voru aðeins nokkur hundruð manns með netfang, hér á landi. Synir mínir hafa alist upp við allskonar tæki, sá eldri hélt sem barn að ritvélin á Byggðasafninu í Görðum væri „forn-tölva“ enda hafði hann aldrei séð ritvél á ævi sinni en næg dæmi af foreldrum sem alltaf hengu í tölvunni; sá yngri man ekki eftir heimi án Vefjar og internets.
Ég hef auðvitað heyrt einhverjar sögur um ævina en ekki alist upp við sögur af forfeðrum mínum. Það er rétt svo að ég geti rakið ættir mínar nokkra ættliði aftur í tímann.
Einar Baldvin Guðmundsson, fæddur 1841. Kristín Pálsdóttir, fædd 1842. Á myndunum eru langa-langafi minn og langa-langamma. Það getur varla heitið að ég hafi heyrt neitt af þessu fólki. Samt eru ekki nema rúmlega 100 ár milli mín og þeirra.
Ég hef lesið sagnir af Baldvini Einarssyni, sem var langa-langa-langafabróðir minn, fæddur 1801, en minnist þess ekki að hafa heyrt talað neitt um hann. Kannski skiptir öllu máli að þetta fólk og ég var uppi löngu eftir að prentlistin kom til skjalanna. Það var engin ástæða til að geyma sögur í minni úr því þær höfðu hvort sem er komið á bók. Langa-langafi minn skrifaði sjálfur æviminningar sínar og sjálfsagt hefur fólki þótt það nóg. Minning langa-langa-langafabróður míns er varðveitt í rómantískum lýsingum á prenti.
Ekki ganga lengur sögur á Akranesi um Hallgrím hreppstjóra, þann umdeilda mann, en það gerðu þær víst fram eftir öllu. A.m.k. voru þær nægar til að Þorsteinn frá Hamri gat skrifað um þennan hreppstjóra og viðskipti hans við ekkjuna á Bjargi, seint á 20. öld.
Ef við ímyndum okkur heim án blaða, bóka, sjónvarps, myndbanda, tölva, síma ... sem sagt algerlega sambandslausan heim þar sem fátt eitt ber til tíðinda ... Er þá ekki skiljanlegt að menn segi hvor öðrum endalaust frá dramatískum atburðum sem einhvern tíma gerðust? Og ef sagnir ganga stöðugt milli manna er þá ekki hugsanlegt að þær brenglist fremur lítið, þegar áheyrendur geta ævinlega leiðrétt jafnóðum?
Í rauninni held ég að við nútímamenn getum engan veginn ímyndað okkur sagnaheim eða þá veröld sem var fyrir daga fjölmiðla og allra þeirra lífsgæða sem við njótum. Þessi veröld er álíka fjarri okkur og Hogswarth skólinn sem Harry Potter sækir, jafnvel er sá síðarnefndi nær unglingum nútímans en heimur Íslendinga fyrir 200 árum síðan.
Yfirfarið í maí 2010
Harpa Hreinsdóttir
