Hér fyrir neðan er listi yfir þjóðsögur og sagnir af Snæfellsnesi. Þessi listi er engan veginn tæmandi heldur eru einungis nefndar þær sögur sem kennari (Harpa) fann við undirbúning áfangans. Sögunum er raðað eftir tegundum/atriðisorðum. Listinn er einnig til sem Excel-skrá og þið getið sótt hann ef þið viljið raða þessum gögnum á annan hátt (t.d. eftir stað). Skýringar eru mjög knappar og nauðsynlegt er að þið flettið upp í heimild (og einnig frumheimild ef hún er til) ef þið ætlið að nota einhverjar sögur í verkefni. Listinn er gerður til að flýta fyrir nemendum við efnisleit og beðist er forláts á villum sem í honum kunna að vera.Álög[Álög] [Draugur] [Dráp] [Bárðar saga] [Eiríks saga] [Eyrbyggja] [Fjörulalli]
[Galdrar og kraftaskáld] [Ganga í fjöll] [Gísla saga] [Grettis saga/Bjarnar saga] [Grín] [Gull] [Göng] [Sæbúar] [Halldór Laxness] [Helgi] [Huldufólk] [Írar] [Jules Verne] [Landafundir] [Landnám] [Laxdæla] [Lásagras] [Náttúrusteinar] [Nykur] [Óskir] [Skrímsli] [Skyggni] [Sturlunga] [Sækýr] [Tröll] [Víglundarsaga] [Þrælar] [Örn] [Öxneyingar] [Ýmislegt]
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Bæjarey (Hafneyjar) | álög | Heiðnatanga má ekki slá. Viðurlög eru gleymd. | Árbók FÍ 1989:59 | Breiðarfj.eyjar |
| Garðeyjar | álög | Ekki má slá, en var gert 1936 og kvöldið eftir fórst Porquoi Pas? | Árbók FÍ 1989:100 | Breiðafj.eyjar |
| Saurlátur/Sellátur | álög | Heiðnatanga má ekki slá því huldukona nytjar hann handa kú sinni. | Árbók FÍ 1989:63 | Breiðafj.eyjar |
| Búlandshöfði | álög | Á Líkstein var líkkista förukonu lögð og mælti hún svo um að sá sem sest á þennan stein komist heilu og höldnu um Höfðann. (ath. fleiri skýringar á örnefninu) | Árbók FÍ 1986:40 | Fróðárhreppur |
| Drápuhlíðarfjall; Vatnsdalsvatn við Drápuhlíð | álög | Ekkja í Drápuhlíð missti tvo syni sína í vatnið. Hún lagði þau álög að allir skyldu drukkna sem reyndu veiði í vatninu, uns 20 hefðu drukknað. Nú hafa 19 manns drukknað. | Árbók FÍ 1986:128 | Helgafellssveit |
| Elliði (bær í eyði) | álög | Þerrihóll er fornmannshaugur að talið er. Góður þurrkur kemur eftir að hóllinn er sleginn. | Árbók FÍ 1982:27 | Staðarsveit |
| Eyrarfjall; hóll við Hallbjarnareyri | álög | Ekki má slá hólinn og ekki tjóðra þar neina skepnu. | Árbók FÍ 1986:69 | Eyrarsveit |
| Gróutjörn | álög | Silungur gengur í tjörnina en veiðist aldrei. Gróa átti son sem drukknaði í tjörninni og lagði það á að aldrei framar skyldi veiðast þar. | Árbók FÍ 1982:21 | Staðarsveit |
| Hlíðarvatn | álög | Ekkja á Hafursstöðum eða Knappstöðum missti tvo syni sína í vatnið er þeir voru að silungaveiðum. Konan lagði á að enginn skyldi framar farast í vatninu en enginn heldur hagnast á veiðum þar. | Árbók FÍ 1970:58 | Kolbeinsstaðahr. |
| Hrísholt | álög | Aldrei má rífa þar hríslu. Kúasmali gerði það og besta kýrin lærbrotnaði. | Árbók FÍ 1982:28 | Staðarsveit |
| Höskuldsey | álög | Eyjan sekkur ef þar eru samtímis 20 hjón. | Árbók FÍ 1986:154 og Árbók FÍ 1989:58 | Breiðarfj.eyjar |
| Kirkjufellsá | álög | Kona missti syni sína tvo í ána og lagði það á að aldrei skyldi framar veiðast neitt í ánni og enginn drukkna í henni. | Árbók FÍ 1986:52 | Eyrarsveit |
| Laugarvatn | álög | Ekki má slá sefið í vatninu því þá drepst besta mjólkurkýrin á bænum! | Árbók FÍ 1982:102 | Breiðuvíkurhreppur |
| Nesvogur | álög | Þar eiga að drukkna 20 manns, 19 hafa drukknað nú. | Árbók FÍ 1986:138 | Stykkishólmur |
| Svalþúfa | álög | Þar má ekki slá, það kemur niður á sauðunum. | Árbók FÍ 1982:106 | Breiðuvíkurhreppur |
| Sölvahamar; Göngukonusteinn | álög | Menn riðu fram á förukonu, sem lá undir þessum steini. Hún bað um matarbita en þeir neituðu. Hún mælti þá svo um að hraun skyldu eyða þeim. Gaus strax upp jarðeldur og orð hennar urðu áhrínsorð | Íslandshandbókin. 1989:182 | |
| Þórdísarhaugur | álög | Ekki má hafa þar fjárhús því kindur kafna séu þær hýstar þar. | Árbók FÍ 1986:61 | Eyrarsveit |
| Örlygsstaðir; hellir | álög | Hvorki má stinga út tað úr honum né slá hellisbrekkuna. | Árbók FÍ 1986:136 | Helgafellssveit |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Draugagil | draugur | Þangað rak prestur drauga/óvættir sem gerðu skurk á Baulárvöllum. (Sjá um skrímslið í Baulárvallavatni.) | Árbók FÍ 1982:28 | Staðarsveit |
| Draugalág/Oddnýjargjóta | draugur | Latínu-Bjarni kvað þar niður draug sem hét Oddný píla. | Árbók FÍ 1982:91-92 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Fróðá | draugur | Fróðárundrin, skömmu eftir árið 1000, voru rosalegur draugagangur! Ath. vel. Sjá Eyrbyggju. | Árbók FÍ 1986:29-32 | Fróðárhreppur |
| Fróðá | draugur | Þórgunna kom frá Suðureyjum en lést á Fróðá. Hún vildi láta jarðsetja sig í Skálholti og hún/líkið skammtaði líkmönnum mat og gekk um beina á leiðinni. E.t.v. sama Þórgunna og var barnsmóðir Leifs heppna. Sjá Eyrbyggju, 50-55 kafli, Eiríks saga rauða 5. kafli | Árni Björnsson. 1990:154 | Fróðárhreppur |
| Fróðá | draugur | Þóroddur skattkaupandi bjó á Fróðá en drukknaði rétt fyrir jól. Hann og skipsfélagar hans mættu þó á hverju kvöldi í jólaveislu og sína eigin erfidrykkju á Fróðá. Sjá Eyrbyggju, 53-55 kafla. | Árni Björnsson. 1990:154 | Fróðárhreppur |
| Fróðá | draugur | Þórir viðleggur, heimilismaður á Fróðá, var drepinn af draug. Eftir það gekk hann aftur, ásamt 5 öðrum, og sátu þeir jólaveislu á Fróðá ásamt öðrum draugum.Sjá Eyrbyggju, 52-55 kafla. | Árni Björnsson. 1990:154 | Fróðárhreppur |
| Fróðárheiði | draugur | Reimt er á Dauðsmannshellu. | Árbók FÍ 1986:25 | Fróðárhreppur |
| Fróðárheiði | draugur | Reimt er í Draugagili. | Árbók FÍ 1986:25 | Fróðárhreppur |
| Fróðármúli | draugur | Reimt er í Draugagili. | Árbók FÍ 1986:28 | Fróðárhreppur |
| Geirvör; skriða í Kársstaðahálsi | draugur | Þarna sást laust mannshöfuð í skriðunni sem kvað válega vísu fyrir mannfalli. Sjá Eyrbyggju. | Árbók FÍ 1986:136 | Helgafellssveit |
| Hítardalur | draugur | Vakinn var upp draugur og sendur sr. Vigfúsi Jónssyni, presti í Hítardal um miðja 18.öld. Draugurinn heitir Hítardalsskotta og ásótti sr. Vigfús og afkomendur hans. Hún fylgir staðnum. | Árni Björnsson. 1990:62 | |
| Hrossholt | draugur | Í Heiðarvígasögu segir að þar hafi Snorri goði gist á ferð sinni með lík Víga-Styrs. Dóttir bónda, Guðríður, vildi endilega kíkja á líkið, þótt Snorri varaði hana við. Víga-Styrr reis upp og greip um bóndadóttur miðja. Snorra tókst að losa hana en hún ærðist og dó morguninn eftir. | Árbók FÍ 1970:75 | Eyjahreppur |
| Höskuldsey | draugur | Grátík er eyjadraugur í hundslíki, er váðbeiða. | Árbók FÍ 1986:154 | Breiðarfj.eyjar |
| Kársstaðir | draugur | Kýr Þórodds á Kársstöðum sleikti ösku Þórólfs bægifóts. Hún fékk við huldunauti og átti griðung sem kallaður var Glæsir. Sá gekk af Þóroddi dauðum og sökk síðan í fen sem heitir Glæsikelda. | Sjá Eyrbyggju, 63. kafla | Árni Björnsson. 1990:48-49 |
| Kerlingarskarð; Fúsaskurðir | draugur | Þarna varð Skriðu-Fúsi úti og gengur hann aftur. | Árbók FÍ 1986:96-97 | Helgafellssveit |
| Kiðey; Gunnudys | draugur | Kiðeyjar-Gunna varð tryllt af völdum sendingar, ærðist og dó. | Árbók FÍ 1989:65 | Breiðarfj.eyjar |
| Knarrarfjall; Knarrarklettar | draugur | 18 manns hafa hrapað þarna til bana og er reimleikum kennt um. | Árbók FÍ 1982:73-74 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Kross | draugur | Flytja þurfti bæinn vegna afturgöngu prests sem hafði drukknað. | Árbók FÍ 1986:68 | Eyrarsveit |
| Nesvogur | draugur | Þarna þykir reimt, einkum eftir að fræg fyllibytta, Elís Oddsson drukknaði 1838. | Árbók FÍ 1986:138 | Stykkishólmur |
| Rifsdraugur | draugur | Sjómenn að Rifi vöktu upp draug til að sækja tóbak norður á Hofsós. Til draugsins sást á Fróðárheiði og rak hann tóbaksbitana á undan sér eins og fé. Sjá JÁ I:332-333. | Árni Björnsson. 1990:116 | |
| Skoreyjar | draugur | Drukknaður maður kom um borð í bát annars manns á 19.öld. | Árbók FÍ 1986:152 | Breiðarfj.eyjar |
| Staðastaður | draugur | Draugurinn Gordula er í samnefndu vatnsbóli á Staðastað, sjá JÁ III:214. | Árni Björnsson. 1990:48 | |
| Vaðstakksey | draugur | Draugabæli heitir þar sem Þormóður Eiríksson setti niður drauga. | Árbók FÍ 1989:69 | Breiðarfj.eyjar |
| Þórdísarstaðir | draugur | Smali Þórdísar Súrsdóttur hengdi sig og gekk mjög aftur. Sjá JÁ IV:113. | Árbók FÍ 1986:61 | Eyrarsveit |
| Þórólfsdys | draugur | Þórólfur bægifótur var dysjaður þar í fyrstu en hann gekk hroðalega aftur! Sjá Eyrbyggju 8, 39-35, 43 og 63 kafla. | Árbók FÍ 1986:134 | Helgafellssveit |
| Dritvík; hellirinn Vesturbarði | draugur | Vermenn á Djúpalónssandi drápu kerlingu og beittu kerlingarketinu. Fiskuðu ágætlega en fórust vofeiflega, líkin rak upp í hellinn og er þar síðan reimt. | Árbók FÍ 1982:118 | Breiðuvíkurhreppur |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Dritvík; hellirinn Vesturbarði | dráp | Vermenn á Djúpalónssandi drápu kerlingu og beittu kerlingarketinu. Fiskuðu ágætlega en fórust vofeiflega, líkin rak upp í hellinn og er þar síðan reimt. | Árbók FÍ 1982:118 | Breiðuvíkurhreppur |
| Grundarkampur | dráp | Dys við Grundarkamp fylgja sagnir um mannvíg Grundfirðinga. | Árbók FÍ 1986:54 | Eyrarsveit |
| Íglutjörn (Ígultjörn?) | dráp | Axlar-Björn kom líkunum þar fyrir. (Sjá árhif á Sjálfstætt fólk.) | Árbók FÍ 1982:67-68 | Breiðuvíkurhreppur |
| Jörvi | dráp | Þar hefndi Gestur Þórhallason föður síns og vóg Víga-Styrr; sagðist launa honum lambið gráa (sbr. Heiðarvígasögu 7. - 8.kafla) | Árbók FÍ 1970:92 | Kolbeinsstaðahr. |
| Kerlingarskarð; tvær dysjar | dráp | Tveir smalar gengu af hvor öðrum dauðum og eru dysjaðir þarna. | Árbók FÍ 1986:97-98 | Helgafellssveit |
| Laugarbrekka; Laugarholt | dráp | Þar er Axlar-Bjarnardys. | Árbók FÍ 1982:67 | Breiðuvíkurhreppur |
| Löngufjörur | dráp | Talið var að bóndinn á Stakkhamri hefði drepið Pétur bóksala, árið 1800, en hann birtist öðrum manni í draumi eftir lát sitt. | Árbók FÍ 1982:42 og Ársrit Útivistar 14,1988:75 | |
| Löngufjörur | dráp | Æri-Tobbi vísaði mönnum til leiðar yfir Haffjarðará, með vísu, en þar var ófæra og allir drukknuðu. | Íslandshandbókin. 1989:173 | |
| Rauðfeldargjá | dráp | Bárður fleygði Rauðfeldi niður eftir að Helga Bárðardóttir var hætt komin af hans völdum. Sjá Bárðar sögu | Árbók FÍ 1982:75-76 | Breiðuvíkurhreppur |
| Rif; Björnssteinn | dráp | Enskir drápu þarna Björn ríka, hirðstjóra á Skarði, árið 1467 | Árbók FÍ 1982:132-133 | Neshreppur utan Ennis |
| Sölvaklettur | dráp | Bárður fleygði Sölva þar fram af eftir að Helga Bárðardóttir var hætt komin af hans völdum. Sjá Bárðar sögu. | Árbók FÍ 1982:75-76 | Breiðuvíkurhreppur |
| Þjófagjá (nálægt Akri) | dráp | Þar voru sakamenn hengdir. | Árbók FÍ 1982:41 | Staðarsveit |
| Öxl | dráp | Þar bjó Axlar-Björn, frægasti fjöldamorðingi Íslandssögunnar. Ath. vel. | Árbók FÍ 1982:65-67 | Breiðuvíkurhreppur |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Bárðarhellir | Bárðar saga Snæfellsáss | Hellirinn er kenndur við Bárð. Hann er nú týndur. | Árbók FÍ 1982:112 | Breiðuvíkurhreppur |
| Bárðarlaug | Bárðar saga Snæfellsáss | Þar laugaði Bárður sig. | Árbók FÍ 1982:102 | Breiðuvíkurhreppur |
| Bárðarvættir | Bárðar saga Snæfellsáss | Þetta eru 3 steinar sem hafa verið settir í samband við trú á Bárð Snæfellsás. | Árbók FÍ 1982:121 | Breiðuvíkurhreppur |
| Drangahraun; Bárðarkolla | Bárðar saga Snæfellsáss | Lítil seftjörn, kennd við Bárð, þjs. týnd? | Íslandshandbókin. 1989:158 | |
| Drangahraun; Bárðarrúm | Bárðar saga Snæfellsáss | Jarðfall, kennt við Bárð, þjóðsaga týnd (?) | Íslandshandbókin. 1989:158 | |
| Drangahraun; Helguhellir | Bárðar saga Snæfellsáss | Hellirinn er kenndur við Helgu Bárðardóttur. | Árbók FÍ 1982:112 | Breiðuvíkurhreppur |
| Drangahraun; Helguhóll | Bárðar saga Snæfellsáss | Í Helguhól átti Helga Bárðardóttir að hverfa sjónum manna. | Íslandshandbókin. 1989:158 | |
| Dritvík; Bárðarskip og Bárðartrúss | Bárðar saga Snæfellsáss | Tveir klettar kenndir við Bárð. | Íslandshandbókin. 1989:158 | |
| Hítardalur | Bárðar saga Snæfellsáss | Tröllkonan Hít bjó í Hundahelli í Hítardal. Hún hélt m.a. jólaveislu fyrir Bárð Snæfellsás o.fl. | Árni Björnsson. 1990:61-62 | |
| Hnausar | Bárðar saga Snæfellsáss | Þar bjó óvætturin Torfár-Kolla eða Skinnhúfa. Hennar er fyrst getið í Bárðar sögu, 9. kafla. | Árbók FÍ 1982:78-79 | Breiðuvíkurhreppur |
| Ingjaldshóll | Bárðar saga Snæfellsáss | Tröllskessan Hetta ætlaði að koma Ingjaldi bónda fyrir kattarnef en Bárður Snæfellsás bjargaði honum, sbr. 8. kafla. | Árbók FÍ 1982:136-137 | Neshreppur utan Ennis |
| Ingjaldshóll; Þæfusteinn | Bárðar saga Snæfellsáss | Þjóðsaga er til um dularfulan þófara, sem líklega var Bárður sjálfur. Enda er hann nefndur í sérstakri þófaraþulu! | Árbók FÍ 1982:137-138 | Neshreppur utan Ennis |
| Laugarbrekka | Bárðar saga Snæfellsáss | Bárður bjó þar áður en hann hvarf í Jökulinn. | Árbók FÍ 1982:102 | Breiðuvíkurhreppur |
| Rauðfeldargjá | Bárðar saga Snæfellsáss | Bárður fleygði Rauðfeldi niður eftir að Helga Bárðardóttir var hætt komin af hans völdum. | Árbók FÍ 1982:75-76 | Breiðuvíkurhreppur |
| Sölvaklettur | Bárðar saga Snæfellsáss | Bárður fleygði Sölva þar fram af eftir að Helga Bárðardóttir var hætt komin af hans völdum. | Árbók FÍ 1982:75-76 | Breiðuvíkurhreppur |
| Sönghellir | Bárðar saga Snæfellsáss | Bárður gaf hellinum nafn. | Árbók FÍ 1982:77 | Breiðuvíkurhreppur |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Öxney | Eiríks saga rauða | Eiríkur leyndist í Eiríksvogi áður en hann hélt til Grænlands. | Árbók FÍ. 1989:91-92 og Árbók FÍ 1986:158 | Breiðarfj.eyjar |
| Suðurey | Eiríkur rauði | Eiríkur rauði bjó þar | Árbók FÍ 1986:158 | Breiðarfj.eyjar |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Berserkjahraun | Eyrbyggja | Víga-Styrr lét tvo berserki leggja götu um hraunið en sá síðan fyrir þeim með brögðum. Berkserkirnir eru dysjaðir í Berserkjadys, við Dysjalág/Berkserkjalág. | Árbók FÍ 1986:105-108 | Helgafellssveit |
| Búlandshöfði | Eyrbyggja | Í Þrælaskriðum hlupu þrælar fyrir björg. | Árbók FÍ 1986:40 | Fróðárhreppur |
| Búlandshöfði | Eyrbyggja | Á Líkstein var lík Þórgunnu lagt (ath. fleiri skýringar á örnefninu). | Árbók FÍ 1986:40 | Fróðárhreppur |
| Fróðá | Eyrbyggja | Fróðárundrin, skömmu eftir árið 1000, voru rosalegur draugagangur! Ath. vel. | Árbók FÍ 1986:29-32 | Fróðárhreppur |
| Geirvör; skriða í Kársstaðahálsi | Eyrbyggja | Þarna sást laust mannshöfuð í skriðunni sem kvað válega vísu fyrir mannfalli. | Árbók FÍ 1986:136 | Helgafellssveit |
| Kötluholt | Eyrbyggja | Katla hin fagra var grýtt í hel fyrir galdra. | Árbók FÍ 1986:35-37 | Fróðárhreppur |
| Stóri-Kambur | Eyrbyggja | Þarna bjó Björn Breiðvíkingakappi. Hann hélt við Þuríði, systur Snorra goða, og lenti í vandræðum af þeim sökum. | Árbók FÍ 1982:70-72 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Mikilnefna | fjörulalli | Þar er ekki hægt að hafa kindur um fengitíma. | Árbók FÍ.1989:85 | Breiðarfj.eyjar |
| Saurlátur/Sellátur | fjörulalli | Ekki er hægt að hafa kindur þar um fengitímann | Árbók FÍ 1989:85 | Breiðarfj.eyjar |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Dagverðará | galdrar og
kraftaskáld |
Þar bjó Kolbeinn Grímsson (Jöklaskáld) á 17. öld, sem kvaðst á við kölska á Þúfubjargi. | Íslandshandbókin. 1989:157 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Gvendareyjar | galdrar og kraftaskáld | Þormóður Eiríksson (1668 - 1741) bjó þar. Hann var galdramaður, ákvæðaskáld og lærifaðir Galdra- Lofts. | Árbók FÍ 1986:166 og Árbók FÍ 1989:83-85 | Breiðarfj.eyjar |
| Knörr | galdrar og kraftaskáld | Þar bjó Latínu-Bjarni á 18. öld, frægur galdramaður og djöflabani. | Árbók FÍ 1982:69 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Kötluholt | galdrar og kraftaskáld | Katla hin fagra var grýtt í hel fyrir galdra. Sjá Eyrbyggju. | Árbók FÍ 1986:35-37 | Fróðárhreppur |
| Snæfellsjökull | galdrar og kraftaskáld | Jón prestur gamli á Þæfusteini (16. öld) náði sér í sagnaranda uppi á Jöklinum. | Árbók FÍ 1982:144-145 | Snæfellsjökull |
| Stapi | galdrar og kraftaskáld | Þar bjó Guðmundur Bergþórsson (1657-1705), Stapa-krypplingurinn. Hann var kraftaskáld og fyrsta íslenska atvinnuskáldið! Átti einnig samskipti við dverga. Ath. vel. Sjá skáldsöguna Kyrr kjör eftir Þórarin Eldjárn. | Árbók FÍ 1982:93-96 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Traðir | galdrar og kraftaskáld | Þaðan fór Galdra-Loftur með bóndanum í sína hinstu för. | Árbók FÍ 1982:28 | Staðarsveit |
| Vaðstakksey | galdrar og kraftaskáld | Þormóður Eiríksson (1668 - 1741) bjó þar í 3 ár. Hann var galdramaður, ákvæðaskáld og lærifaðir Galdra- Lofts. | Árbók FÍ 1989:69 | Breiðarfj.eyjar |
| Þúfubjarg | galdrar og kraftaskáld | Þar kváðust þeir á Kolbeinn Jöklaskáld og Kölski. | Árbók FÍ 1982:105-106 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Öndverðarnes | galdrar og kraftaskáld | Sigurður skáld Sigurðsson, sem þar bjó á öldum áður, kvað ákvæðavísu sem bægði hafís frá. | Árbók FÍ 1982:123 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Löngufjörur; Skógarnes | galdrar og kraftaskáld | Æri-Tobbi vísaði ferðamönnum rangt til vegar um Hausthúsafjörur er þeir báðust leiðsagnar. Hét réttu nafni Þorbjörn Þórðarson, uppi á 17. öld. Sjá Þjs. JÁ. [Almættið refsaði svo Æra-Tobba fyrir tiltækið!] | Árbók FÍ 1970:96 | Miklaholtshreppur |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Björg | ganga í fjöll | Sennilega sama og Þórisbjörg, sem Landnáma segir að Sel-Þórir og niðjar hans hafi dáið í. E.t.v. er þó annar staður líklegri, sjá Gerðuberg (s.73). | Árbók FÍ 1970:67, sjá einnig s. 73 | Eyjahreppur |
| Gerðuberg | ganga í fjöll | Líklegt er að Gerðuberg sé Þórisbjörg sem "þeir Sel-Þórir frændur hinir heiðnu dóu í" skv. Landnámu. | Íslandshandbókin. 1989:161 | |
| Helgafell | ganga í fjöll | Þórólfur mostraskegg og afkomendur hans dóu í fjallið. | Árbók FÍ 1986:79 og 82 | Helgafellssveit |
| Snæfellsjökull | ganga í fjöll | Bárður Snæfellsás gekk í Jökulinn og er þar enn. | Árbók FÍ 1982:143-144 | Snæfellsjökull |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Þórdísarstaðir | Gísla saga | Þórdís Súrsdóttir bjó þar eftir að hún skildi við Börk hinn digra. | Árbók FÍ 1986:61 | Eyrarsveit |
Grettis saga/Bjarnar saga Hítdælakappa
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Fagraskógarfjall; Grettisbæli | Grettis saga og Bjarnar saga Hítdælakappa | Grettir á að hafa haft aðsetur í helli eða holu í fjallinu. Hann tjaldaði fyrir holuna með gráu vaðmáli svo minna bæri á honum, og herjaði svo á byggðina í kring. | Íslandshandbókin. 1989:161, Árbók FÍ 170:11 |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Botn | grín | Þjóðsagan um Árna í Botni | Árbók FÍ 1986:86-87 | Helgafellssveit |
| Hempusker/Hempa nálægt Vaðstakksey | grín | prestur gleymdi hempu (vegna hægða eða samfara) | Árbók FÍ 1989:71 | Breiðarfj.eyjar |
| Svelgsá | grín | Fyrir 70 árum var þarna frægur póstburðarhundur! | Árbók FÍ 1986:131 | Helgafellssveit |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Bárðarkista | gull | Bárður faldi fé sitt í henni en uppfylla þarf erfið skilyrði til að ná því. | Árbók FÍ 1982:139 | Neshreppur utan Ennis |
| Bjarnarfoss | gull | Bjarni bóndi á Fossi var auðugur en nískur. Hann úthýsti umrenningi sem lagði á hann alls kyns óhamingju. Að lokum sturlaðist Bjarni og fleygði kvartélinu með fé sínu í fossinn. | Árbók FÍ 1982:53-54 | Staðarsveit |
| Búðahellir/Klettshellir | gull | Sakamaður flýði inn í hellinn en kom út á Reykjanesskaga. Þá voru skór hans fullir af gullsandi. | Árbók FÍ 1982:60 | Staðarsveit |
| Drápuhlíðarfjall | gull | Í fjallinu á að finnast gull og dýrir málmar. | Árbók FÍ 1986:128 | Helgafellssveit |
| Eyri | gull | Í Gullhól eru peningar grafnir í jörð en ekki borgar sig að grafa í hólinn. | Árbók FÍ 1986:68 | Eyrarsveit |
| Kirkjuhóll | gull | Uppi á hólnum hjá samnefndum bæ var grafin málmkista, full af gullpeningum. Tveir menn reyndu að ná kistunni en náðu aðeins hring öðrum megin á henni. Sá hringur var notaður á kirkjuhurð á Staðarstað en seldur skoskum ferðamanni. | Árbók FÍ 1982:37 | Staðarsveit |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Búðahellir/Klettshellir | göng | Ýmsar sagnir um hvert hellirinn nær: Köttur kom út í Djúpskeri, langt úti fyrir Búðaósi; Vinnkona kom út um Surtshelli; Sakamaður kom út á Reykjanesskaga. | Árbók FÍ 1982:60 | Staðarsveit |
| Elliðahamar; hellir | göng | Munnmæli herma að göng liggi úr hellinum í gegnum fjallið. | Íslandshandbókin. 1989:160 | Staðarsveit |
| Tröllaháls; hellir | göng | Úr hellinum eiga að liggja göng í Elliðahamar í Staðasveit | Árbók FÍ 1986:72 | Eyrarsveit |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Dældarkot | hafmeyja | Þóra hét hafmey sem Jón Sigurðsson á Dældarkoti í Helgafellssveit dró á öngli sínum. Þau eignuðust dóttur og frá henni eru afkomendur komnir. Sjá JÁ III:202. | Árni Björnsson. 1990:153 | Helgafellssveit |
| Þórishólmi | hafmeyja | Þar veiddist hafmeyjan Þóra. Hún
eignaðist barn og bjó í Elliðaey.
|
Árbók FÍ.1989:78
|
Breiðafj.eyjar |
| Rauðamelur | marbendill | Þar byggði Sel-Þórir, skv. spá marbendils sem Grímur faðir hans dró. (Sjá Magnús Magnússon: ?) | Íslandshandbókin 1989:175 |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Snæfellsjökull | Halldór Laxness | Sjá Heimsljós og Kristnihald undir Jökli | Árbók FÍ 1982:150 | Snæfellsjökull |
| Staður | Tegund | Skýring | Heimild | Svæði |
| Djúpulón | helgi | Annað lónanna er vígt af Guðmundi góða. Hitt er botnlaust. | Árbók FÍ 1982:113 | Breiðuvíkurhreppur |
| Hellnar; Gvendarbrunnur | helgi | Lind sem kemur úr berginu í landi Skjaldartraðar, sem sagt er að Guðmundur góði hafi vígt. | Íslandshandbókin. 1989:166 | |
| Hítardalur; Vellir | helgi | Sagnir um kirkjubyggingu Björns Hítdælakappa, helgaða Tómasi postula | Árbók FÍ 1970:12 | Kolbeinsstaðahr. |
| Krossholt | helgi | Þar reisti Þangbrandur Vilbadússon krossa sína og söng messu (sbr. Kristnisögu, 8. kafla | ÁrbókFÍ 1970:12-13 | Kolbeinsstaðahr. |
| Stapafell; Fellskross | helgi | Fellskross er hæsti tindur Stapafells. Talinn vera fornt helgitákn. | Árbók FÍ 1982:76 | Breiðuvíkurhreppur |
| Öndverðarnes; Fálki | helgi | Í þessum brunni koma upp þrjár lindir; Í einni er ferskt bergvatn, ölbragð af annarri en sævarkeimur af þeirri þriðju. | Árbók FÍ 1982:122 | Breiðuvíkurhreppur |
| Helgafell | helgi | Þórólfur mostraskegg sagði að þangað skyldi enginn maður óþveginn líta og engu skyldi granda þar, vegna helgi fjallsins. | Árbók FÍ 1986:79 | Helgafellssveit |
| Þórsnes | helgi | Þórólfur mostraskegg hafði þar þing, en svo mikil helgi var á staðnum að hvorki mátti úthella blóði né ganga örna sinna þar. | Árbók FÍ 1986:79 | Helgafellssveit |
| Bíldsey | huldufólk | Huldumaður leggur ást á konu | Árbók FÍ.1989:78 | Breiðarfj.eyjar |
| Bjarnarhöfn | huldufólk | Þorleifur Þorleifsson (1801-1877) var annálaður hómópati og rammskyggn að auki. Hann erfði gullplötu sem amma hans fékk frá huldukonu fyrir aðstoð í barnsnauð. Plötunni fylgdi lækningarmáttur. | Árbók FÍ 1986:117-119 | Helgafellssveit |
| Djúpalónssandur; Söngklettur | huldufólk | Í klettinum er álfabyggð | Árbók FÍ 1982:114 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Eiðisstapar | huldufólk | Þar er mikil álfabyggð | Árbók FÍ 1986:70-71 | Eyrarsveit |
| Einbúi (steinn nálægt Lindarbrekku) | huldufólk | Talsvert hefur heyrst til huldufólks í steininum. | Árbók FÍ 1982:25 | Staðarsveit |
| Elliði (bær í eyði) | huldufólk | Í steinum við bæinn eru huldufólksbústaðir. Um 1870 hafði húsfreyjan á Elliða náin og tíð samskipti við huldukonu. | Árbók FÍ 1982:25-26 | Staðarsveit |
| Elliði (bær í eyði) | huldufólk | Elías bóndi á Elliða (1920-1930) ávann sér óvild huldufólks með byggingarframkvæmdum. Byggingin fauk, allt gekk Elíasi í óhag og loks missti hann konu sína af barnsförum. | Árbók FÍ 1982:26-27 | Staðarsveit |
| Hólahólar; Berudalur | huldufólk | Þarna er mikil huldufólksbyggð, sem klappar ef ferðmenn eru með sjónarspil. | Björn Hróarsson. 1995:45 | |
| Hvammur við Litlu-Furu(á) | huldufólk | Huldufólk rændi barni en Guðmundur góði bjargaði því með því að syngja messu í hvamminum. | Árbók FÍ 1982:24 | Staðarsveit |
| Miðstapi | huldufólk | Guðvarður huldumaður í Miðstapa fyrir ofan Vatnabúðir bað Þórunnar heimasætu en hún hafnaði. Afleiðingin var sú að hún varð aldrei hamingjusöm í hjónabandi. Sjá JÁ III:105 | Árni Björnsson. 1990:52 | Eyrarsveit |
| Ólafsvíkurenni | huldufólk | Fjölmenn álfabyggð er þar, sjá JÁ I:394 | Árbók FÍ 1986:14 | Ólafsvík |
| Pumpa | huldufólk | Purkeyjar-Ólafur taldi þar vera bústað huldufólks. | Árbók FÍ 1982:89-90 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Purkhólar | huldufólk | Hetta huldukona í Purkhólum bað ferðamanninn Stefán fyrir skilaboð til hólbúa í Hólahólum og launaði honum vel, sjá ÓD I:87. | Árni Björnsson. 1990:60 | |
| Saurlátur/Sellátur | huldufólk | Heiðnatanga má ekki slá því huldukona nytjar hann handa kú sinni. | Árbók FÍ 1989:63 | Breiðarfj.eyjar |
| Saurlátur/Sellátur | huldufólk | Úr Hamrinum heyrðust álfar syngja sálmalög | Árbók FÍ 1989:64 | Breiðarfj.eyjar |
| Stapi/Hellnar; klettar | huldufólk | Purkeyjar-Ólafur taldi þar vera bústað huldufólks. Hann hafði fyrir satt að álfar byggju ekki í "brenndu grjóti". | Árbók FÍ 1982:89-90 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Gufuskálar; Írskubúðir, Íraklettur, Írskrabrunnur | Írar | Þessi örnefni benda til veru Íra þar um slóðir. | Árbók FÍ 1982:129 | Neshreppur utan Ennis |
| Snæfellsjökull | Jules Verne | 1864 kom út eftir hann "Leyndardómar Snæfellsjökuls", sem var þýdd á íslensku 1944. | Árbók FÍ 1982:149-150 | Snæfellsjökull |
| Vegamannahellir | Jules Verne | Talinn fyrirmynd Jules Verne að hellinum í "Leyndardómar Snæfellsjökuls." | Árbók FÍ 1982:77 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Ingjaldshóll | landafundir | Ungur maður hafði vetursetu á Ingjaldshóli árið 1477. Sumir halda að það hafi verið Kristófer Kólumbus. | Árbók FÍ 1982:135 | Neshreppur utan Ennis |
| Laugarbrekka | landafundir | Þar ólst Guðríður Þorbjarnardóttir upp, en hún er talin fyrsta hvíta móðirin í Vesturheimi. Sjá Eiríks sögu, Grænlendingasögu og Vestur um haf, skáldsögu eftir Jónas Kristjánsson. | Árbók FÍ 1982:102-103 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Stóri-Kambur | landafundir | Þarna bjó Björn Breiðvíkingakappi. Hann neyddist til að flýja land og tók sér bólfestu í óþekktu landi ("Hvítramannalandi"), sumir halda S-Ameríku :-) Sjá Eyrbyggju. | Árbók FÍ 1982:70-72 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Öxney | landafundir | Eiríkur rauði leyndist í Eiríksvogi áður en hann hélt til Grænlands. | Árbók FÍ 1989:91-92 og Árbók FÍ 1986:158 | Breiðarfj.eyjar |
| Kolbeinsstaðir | landnám | Landnámsjörð Kolbeins klakkhöfða | Árbók FÍ 1970:17-19 | Kolbeinsstaðahr. |
| Ytri-Rauðamelur | landnám | Hryssan Skálm, eign Sel-Þóris, lagðist hér undir böggum sínum og valdi þar með bæjarstæði handa eiganda sínum. Skálm drapst svo í Skálmarkeldu. | Árbók FÍ 1970:72 | Eyjahreppur |
| Helgafell | Laxdæla | Snorri goði Þorgrímsson (og Þórdísar Súrsdóttur) bjó þar. Seinna höfðu þau Guðrún Ósvífursdóttir skipti á bústöðum. Guðrún er grafin á Helgafelli. | Árbók FÍ 1986:123- 127 | Helgafellssveit |
| Öxney | Laxdæla | Þuríður náði Fótbít | Árbók FÍ. 1989:92 | Breiðarfj.eyjar |
| Búðahraun | lásagras | Lásagras er ferlaufasmári með eitruðu beri sem vex í hrauninu. Sú var trú að sérhver lás, á hurð eða hirslu, opnaðist væri hann borinn að. | Árbók FÍ 1982:59 | Staðarsveit |
| Öxl | lásagras | Jón Andrésson falsaði silfurpeninga og var dæmdur í varðhald. Kona hans færði honum lásagras en aldrei reyndi hann að strjúka. | Árbók FÍ 1982:68 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Bárarvatn | náttúrusteinar | Þar fljóta upp óskasteinar o.fl. þ.h. á Jónsmessunótt | Árbók FÍ 1986:70 | Eyrarsveit |
| Drápuhlíðarfjall | náttúrusteinar | Í fjallinu eiga að finnast náttúrusteinar með margs konar mátt. | Árbók FÍ 1986:128 | Helgafellssveit |
| Drápuhlíðarfjall; tjörn uppi á fjallinu | náttúrusteinar | Í tjörninni fljóta upp óskasteinar o.fl. þ.h. á Jónsmessunótt | Árbók FÍ 1986:70 | Eyrarsveit |
| Klakkur; tjörn uppi á fjallinu | náttúrusteinar | Í þessari tvíbytna tjörn fljóta upp óskasteinar o.fl. á Jónsmessunótt. | Árbók FÍ 1986:70 | Eyrarsveit |
| Mælifell | náttúrusteinar | Í vatni uppi á fjallinu fljóta upp lausnarsteinar, óskasteinar o.þ.h. á Jónsmessu. | Árbók FÍ 1982:47 | Staðarsveit |
| Rauðskriðugil | náttúrusteinar | Þar finnast baggalútar sem menn töldu áður að væru blóðstemmandi. | Árbók FÍ 1986:39 | Fróðárhreppur |
| Rútmagahellir | náttúrusteinar | Í honum taldi Latínu-Bjarni að væru náttúrusteinar og lífgrös. Hula er yfir hellinum svo enginn sem leitar hans finnur hann. | Árbók FÍ 1982:61 | Staðarsveit |
| Fróðárheiði | nykur | Nykrar í Valavatni | Árbók FÍ 1986:25 | Fróðárhreppur |
| Hjarðarvatn/Hraunsfjarðarvatn | nykur | Auðunn stoti, landnámsmaður, rakst á ókunnan, gráan hest, sem kom í ljós að var nykur. Ath.: Elsta nykursaga á Íslandi! | Árbók FÍ 1986:78 | Helgafellssveit |
| Helgafell | óskir | Sé farið eftir nokkrum einföldum umgengnisreglum má óska sér uppi á fjallinu. Maður fær 3 óskir. | Árbók FÍ 1986:127 | Helgafellssveit |
| Baulárvallavatn; | skrímsli | Skrímsli réðst á bæinn að Baulárvöllum í des. 1838. Slóð þess sást liggja að vök í vatninu. | Árbók FÍ 1986:91-95 | Helgafellssveit |
| Fróðárheiði | skrímsli | Skrímsli í Valavatni | Árbók FÍ 1986:25 | Fróðárhreppur |
| Hnausar | skrímsli | Þar bjó óvætturin Torfár-Kolla eða Skinnhúfa, sem gerði margt illt, bæði í stuldum og manndrápum, fram á 18. öld. | Árbók FÍ 1982:78-79 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Jökulháls | skrímsli | Um hann er leið frá Arnarstapa til Ólafsvíkur. Leiðin þótti fremur viðsjárverð vegna óvætta sem þar áttu búsetu. | Íslandshandbókin. 1989:169 | |
| Lýsuvatn hið efra | skrímsli | Óvættur elti bóndann í Lýsudal heim af veiðum. Eftir það lögðust silungsveiðar í vatninu af. | Árbók FÍ 1982:44-45 | Staðarsveit |
| Bjarnarhöfn | skyggni | Þorleifur Þorleifsson (1801-1877) var annálaður hómópati og rammskyggn að auki. Hann erfði skyggnigáfuna frá Úrsúlu ensku, ömmu sinni. (Sjá Kristnihald undir Jökli, um Úrsúlu/Úu...) | Árbók FÍ 1986:117-119 | Helgafellssveit |
| Gullborgarhraun; Aronshellir í Syðra-Rauðamelshrauni | Sturlunga | Aron Hjörleifsson, sakamaður á Sturlungaöld, leyndist í hellinum um hríð. Hellirinn er nú týndur. | Árbók FÍ 1970:30 | Kolbeinsstaðahr. |
| Öxney | sækýr | Ein náðist og frá henni er komið steingrátt kúakyn. | Árbók FÍ. 1989:94 | Breiðarfj.eyjar |
| Breiðafjarðareyjar | tröll | Tröll reyndu að grafa Vestfirði frá landinu og eyjarnar eru uppgröfturinn. | Árbók FÍ 1989:8 og Þjs. JÁ III: 279-280 | Breiðarfj.eyjar |
| Eyrarhyrna | tröll | Grýla veiktist og Leppalúði hélt við vinnukonuna Lúpu. Með henni átti hann Skrögg. Skröggur átti erfiða æsku en flutti loks í Eyrarhyrnu, með konu sinni Skjóðu. Þau áttu 22 börn. Sjá ÓD Þul. 157-64, JÁ I:209-10 | Árni Björnsson. 1990:131 | |
| Hítardalur | tröll | Tröllkonan Hít bjó í Hundahelli í Hítardal. Hún hélt m.a. jólaveislu fyrir Bárð Snæfellsás o.fl. | Árni Björnsson. 1990:61-62 | |
| Hreggnasi | tröll | Þar bjó tröllkarlinn Hreggnasi, frá fornöld. Hann var vinveittur bóndanum á Svelgsá. | Árbók FÍ 1986:133 | Helgafellssveit |
| Ingjaldshóll | tröll | Tröllskessan Hetta ætlaði að koma Ingjaldi bónda fyrir kattarnef en Bárður Snæfellsás bjargaði honum. | Árbók FÍ 1982:136-137 | Neshreppur utan Ennis |
| Ingjaldshóll; Hettusteinn | tröll | Tröllskessan Hetta ætlaði að kasta steininum í kirkjuna en hitti ekki. | Árbók FÍ 1982:135 | Neshreppur utan Ennis |
| Lóndrangar | tröll | Í Landnámu er getið tröllkarls sem sat uppi á hærri drangnum og dinglaði löppunum. Ein gerð sögunnar um Kerlinguna í Kerlingarskarði segir að Lóndrangur sé tröllkarl sem hafi verið unnusti Kerlingar. | Árbók FÍ 1982:107 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Skrauma/Skraumuhlaupsá | tröll | Tröllskessan Skrauma á að hafa hlaupið yfir þessa á. | Árbók FÍ 1986:158 | Skógarstrandar-hreppur |
| Svelgsá | tröll | Bóndinn á Svelgsá var vinur Hreggnasa trölls sem bauð honum að búa hjá sér meðan Svarti-dauði geisaði. | Árbók FÍ 1986:133 | Helgafellssveit |
| Tröllaháls; hellir | tröll | Bústaður ónefnds trölls | Árbók FÍ 1986:72 | Eyrarsveit |
| Brokey; Jötunspor | tröllkarl | Tröllakarl ætlaði að stökkva af Skógarströnd á Brokey, en datt. Sjást leifar af honum, hráka hans og sporið. | Árbók FÍ. 1989:88 | Breiðarfj.eyjar |
| Baulárvallavatn; Tagldarhellir í Vatnafelli, við vatnið | tröllskessa | Þar bjó tröllskessan Tögld í fornöld. Illugi Tagldarbani kom henni fyrir kattarnef, nema hún hafi orðið að skrímslinu í Baulárvallarvatni? | Árbók FÍ 1986:90-91 | Helgafellssveit |
| Baulárvellir | tröllskessa | Tröllskessa heyrðist kveða vísu sem sagði til um dagsmörk. | Árbók FÍ 1982:28 | Staðarsveit |
| Elliði (bær í eyði) | tröllskessa | Tröllskessa bjó í Hamarsgatinu (helli í Elliðahamri) og ætlaði að spyrna Gýgjarsteini (kletti) á bæinn en hitti ekki. | Árbók FÍ 1982:25 | Staðarsveit |
| Hvítabjarnarey | tröllskessa | Kerlingin ætlaði að grýta kirkjuna á Helgafelli en geigaði. Steinn sést enn. | Árbók FÍ.1989:78 | Breiðarfj.eyjar |
| Kerlingarskarð; Kerlingin | tröllskessa | Með frægustu tröllum á Snæfellsnesi. Nokkrar þjs. til. Kerlinguna dagaði uppi í skarðinu. | Árbók FÍ 1986:98-99 | Helgafellssveit |
| Ólafsvíkurenni | tröllskessa | Bústaður Hettu tröllkonu | Árbók FÍ 1986:14 | Ólafsvík |
| Hellissandur; "hverfi" | Víglundarsaga | Aðalsögusvið Víglundarsögu | Árbók FÍ 1982:140-141 | Neshreppur utan Ennis |
| Ingjaldshóll; Víglundarsteinn | Víglundarsaga | Ingjaldshóll kemur mjög við sögu í Víglundarsögu. | Árbók FÍ 1982:134-135 | Neshreppur utan Ennis |
| Kötlufoss | ýmislegt | Rík, nísk og vinnuhörð kerling sem hér Katla hrapaði í fossinn. | Árbók FÍ 1982:54 | Staðarsveit |
| Búlandshöfði | þrælar | Í Þrælaskriðum hlupu þrælar fyrir björg, sjá Eyrbyggju | Árbók FÍ 1986:40 | Fróðárhreppur |
| Þrælaboði við Sellón | þrælar | 5 þrælar frá Helgafelli flýðu þangað | Árbók FÍ 1989:65 | Breiðarfj.eyjar |
| Þrælavík | þrælar | Þar voru drepnir tveir þrælar, skv. Landnámu. | Árbók FÍ 1982:102 | Breiðuvíkur-hreppur |
| Tregaflaga | örn | Örn reif í sig barn | Árbók FÍ 1989:97 | Breiðarfj.eyjar |
| Öxney | Öxneyingar | Nokkurs konar Bakkabræður | Árbók FÍ. 1989:92 | Breiðarfj.eyjar |
